ግንቦት 1993 ዓ.ም. ነው፡፡ የወቅቱ የኢትዮጵያ ፕሬዚዳንት ዶ/ር ነጋሶ ጊዳዳ፣ በሲኤምሲ አካባቢ በሚገኘውና 140 ሺሕ ካሬ ሜትር በሚጠጋው መሬት ላይ ለሚሠራው የሳዑዲ-ጀርመን ሆስፒታል የመሠረት ድንጋይ ማስቀመጣቸውን ያስታውሳሉ፡፡

‹‹ያኔ የሆስፒታሉን ግንባታ መጀመር የሚያበስረውን የመሠረት ድንጋይ ሳስቀምጥ እንደው እንደፕሬዚዳንት ተጋብዤ ብቻ ሳይሆን፣ የሆስፒታሉ ግንባታ ስለመሰጠኝ ነው፡፡ ሆስፒታሉ ቢገነባ ለአገሬ ሕዝብ ይጠቅማል፣ በውጭ ያለው የሕክምና ዓይነትም በኢትዮጵያ ይተገበራል፤›› ብዬ ነበር ሲሉ የመሠረት ድንጋዩን ሲያስቀምጡ የነበራቸውን ስሜት ይናገራሉ፡፡

በወቅቱ በነበረው ዋጋ እስከ 120 ሚሊዮን የአሜሪካ ዶላር ይፈጃል የተባለው ባለስድስት ፎቅ ሕንፃ ለሕክምና መስጫ ብቻም ሳይሆን የሕክምና ባለሙያዎችን ለማሠልጠንም ያለመ ነበር፡፡ የተለያዩ መገናኛ ብዙኃን በወቅቱ እንደዘገቡትም፣ የሆስፒታሉ መገንባት ለከባድ ሕክምና ወደ ውጭ የሚሄዱ ኢትዮጵያውያን ሕሙማንን እዚሁ ለማከም ብቻ ሳይሆን፣ ከውጭ ለሚመጡትም የሕክምና አገልግሎት ለመስጠት ያለመ ነበር፡፡

የሳዑዲ-ጀርመን ቡድን በኢትዮጵያ ለመሥራት አቅዶት የነበረው የሆስፒታል ፕሮጀክትም ለቡድኑ ከአፍሪካ የመጀመሪያው ነበር፡፡ ሆኖም በጤናው ዘርፍ ለውጥ ያመጣል ተብሎ የታመነበት የሆስፒታል ግንባታ የመሠረት ድንጋይ ከተጣለ 15 ዓመታት ያህል አስቆጥሮም ዕውን አልሆነም፡፡

‹‹ትልቅ ፕሮጀክት ነበር፡፡ አለመሠራቱ የሳዝናል›› የሚሉት ዶ/ር ነጋሶ፣ በአዲስ አበባ የተሠራውን የቀላል ባቡር ትራንስፖርት ከጥቂት ወራት በፊት ተዘዋውረው በጎበኙበት ወቅት፣ በሲኤምሲ በኩል ሲያልፉ ለሆስፒታሉ ግንባታ ያስቀመጡትን የመሠረት ድንጋይ እንዳስታወሱና ስፍራው ላይ ሆስፒታሉን አለማየታቸው እንዳሳዘናቸው ይናገራሉ፡፡

በአዲስ አበባም ሆነ በክልሎች ለመሠራት የታቀዱ የግንባታ ፕሮጀክቶች በተለያዩ እክሎች ምክንያት በታቀደላቸው ጊዜ ሳይደርሱ፣ በጅምር ለረዥም ጊዜ ሲቀሩ አንዳንዶቹም ደግሞ ከመሠረት ድንጋይ ሳያልፉ ዓመታት አስቆጥረው ይታያሉ፡፡ የሳዑዲ ጀርመን ሆስፒታል ግንባታ የመሠረት ድንጋይ ከተጣለ 15 ዓመታት ያለፉ ቢሆንም፣ ግንባታው የእናት ባንክን ከመሠረቱት 11 ሰዎች አንዷ በሆኑት ወይዘሮ መኪያ ማሚዮ የተጀመረው 10 ወራት በፊት ነው፡፡

ወይዘሮ መኪያ እንደሚሉት፣ የሳዑዲ ጀርመን ቡድን ግንባታውን ሳይጀምሩ የቆዩት፣ ግንባታውን ከአገር ውስጥ አጋር ይዘው መሥራት በመፈለጋቸው ነው፡፡ ሆኖም ግንባታው መጀመር ከነበረበት ጊዜ ርቆ ከ10 ወራት በፊት ቢጀመርም፣ በ10 ሺሕ ካሬ ሜትር ላይ ያረፈው የሆስፒታሉ ዋና ሕንፃ የሁለተኛው ፎቅ ስላቭ ቢሞላም እስካሁን ያደረጉት ድጋፍ የለም፡፡

የካንሰር ሕክምና ማዕከል፣ የሕክምና ትምህርት ኮሌጅና የተለያዩ አገልግሎቶችን ይሰጣል ተብሎ የሚጠበቀው ሆስፒታል ለሕክምና ቁሳቁስ ብቻ እስከ 100 ሚሊዮን ዶላር እንደሚፈጅ ወይዘሮ መኪያ ተናግረው፣ ግንባታውም በአንድ ዓመት ከስድስት ወር ጊዜ ውስጥ ይጠናቀቃል ብለው እንደሚያምኑ ገልጸዋል፡፡

የሚፈጁት ገንዘብ ተወጥኖላቸው፣ መሬት ቀርቦላቸው፣ ዲዛይን ተሠርቶላቸው ወደ ግንባታ ይሸጋገራሉ ተብለው የመሠረት ድንጋይ ከተቀመጠላቸው ግንባታዎች ዓመታት ካስቆጠሩት ውስጥ የወሎ ተርሸሪ ኬርና ቲቺንግ ሆስፒታል ይገኝበታል፡፡

በደሴ ጢጣ በ470 ሺሕ ሜትር ካሬ ቦታ ላይ ይገነባል ተብሎ ለታቀደው ሆስፒታል የመሠረት ድንጋይ የተቀመጠው ኅዳር 16 ቀን 2004 ዓ.ም. ሲሆን፣ በሥነ ሥርዓቱ ላይም ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትር አቶ ደመቀ መኮንን፣ የወቅቱ የአማራ ክልል ፕሬዚዳንት አቶ አያሌው ጐበዜና የፕሮጀክቱ የበላይ ጠባቂ ሼሕ አሊ መሐመድ ሁሴን አልአሙዲ ተገኝተው ነበር፡፡

የዚህ ሆስፒታል ግንባታ መጀመር ከነበረበት ጊዜ የዘገየ ሲሆን፣ ለዚህ ምክንያቱ የዲዛይን ማሻሻያ የወሰደው ጊዜ መሆኑን የፕሮጀክቱ የገቢ ማሰባሰቢያና ሕዝብ ግንኙነት ኃላፊ አቶ ፀጋዬ አሕመድ ይገልጻሉ፡፡

ግንባታው ሲጠናቀቅ ሰባት መቶ ያህል ተኝተው እንዲሁም በሺዎች የሚቆጠሩ ተመላላሽ ታካሚዎችን መድረስ ይችላል የተባለው ሆስፒታሉ፣ በየዓመቱ ከ1,500 በላይ አዲስ ተማሪዎችን በመጀመሪያ ዲግሪ፣ በተወሰኑ የሕክምና መስኮች ከ200 በላይ ስፔሻላይዜሽንና ሰብ ስፔሻላይዜሽን ሐኪሞች ማሠልጠን፣ ለሥራ ላይ ሙያተኞች አጫጭር ሥልጠና መስጠትን ዓላማ አድርጎ በነሐሴ 2012 ዓ.ም. ግንባታው ይጠናቀቃል ተብሎ ነበር፡፡

ለግንባታው ተብሎ በቴሌቶንና በቶምቦላ ገቢ የማሰባሰብ ሥራ ተጀምሮ የነበረ ቢሆንም፣ ፕሮጀክቱን ከግብ ለማድረስ ከሕዝብ የሚሰበሰብ መዋጮ በቂ ባለመሆኑ፣ ነሐሴ 2008 ዓ.ም. ላይ ትምህርት ሚኒስቴር ፕሮጀክቱን እንዲረከበው ተደርጓል፡፡

እስከ 3.5 ቢሊዮን ብር ይወስዳል ለተባለው ፕሮጀክት፣ ወሎ ዩኒቨርሲቲ አስፈላጊውን በጀት በየዓመቱ በመጠየቅ እንዲገነባው በመንግሥት የተወሰነ ሲሆን፣ የፕሮጀክቱ ሥራ አመራር ቦርድም አብሮ እንደሚሠራ ፕሮጀክቱን ለትምህርት ሚኒስቴር ባስረከበበት ወቅት አሳውቋል፡፡

እንደ አቶ ፀጋዬ ደግሞ የፕሮጀክቱ አካል የሆነውን የሕክምና ትምህርት ቤት ለመገንባት ሁለት ጊዜ የአማካሪ ጨረታ ወጥቶ ባለመሳካቱ፣ ለሦስተኛ ጊዜ ጨረታ ወጥቷል፡፡ ከቴሌቶንና ቶምቦላውም እስከ 56 ሚሊዮን ብር ማግኘት ተችሏል፡፡

በሲኤምሲ አካባቢ በሚገኝ 30 ሺሕ ካሬ ሜትር መሬት ላይ በኢትዮ አሜሪካን ዶክተርስ ግሩፕ ለመሥራት ታቅዶ የነበረው ሁሉን አቀፍ ሆስፒታል፣ በ2009 ዓ.ም. አገልግሎት መስጠት ይችላል ተብሎ ታቅዶ ነበር፡፡ ከሦስት ዓመታት በፊትም የመሠረት ድንጋይ ተቀምጦ የነበረ ቢሆንም፣ ግንባታው በተለያዩ እክሎች ሳቢያ ሳይጀመር ከርሟል፡፡

ባገኘነው መረጃ መሠረት፣ ቡድኑ ሆስፒታሉን እንዲሠራ ቀድሞ የተሰጠው 30 ሺሕ ካሬ ሜትር መሬት ለሌላ አገልግሎት እንዲውል፣ የሆስፒታሉ ፕሮጀክት ደግሞ ሃያት ኮንዶሚኒየም አካባቢ በ150 ሺሕ ካሬ ሜትር መሬት ላይ እንዲገነባ ቦታ ተሰጥቷል፡፡

የመሠረት ድንጋይ በተጣለበት ወቅት የሆስፒታሉ ግንባታ ሁለት ቢሊዮን ብር እንደሚፈጅ የተነገረለት ሆስፒታል፣ በኢትዮጵያ ያልነበሩ 27 ያህል የሕክምና ስፔሻሊቲ ይኖሩታል ተብሎም ነበር፡፡

ቡድኑ ለግንባታ ተዘጋጅቶ የነበረ ቢሆንም፣ ባለመሳካቱ የመሬት ምርመራን ጨምሮ አዲስ ዲዛይን በማዘጋጀት የሕክምና መንደር ለመገንባት፣ በሃያት አካባቢ መሬት ወስዶ ግንባታውን ዕውን ለማድረግ፣ የኢትዮ አሜሪካን ዶክተርስ ግሩፕ የቦርድ ሰብሳቢ ፕሮፌሰር ግርማ ተፈራ በቀጣዩ ሳምንት ከሚመለከታቸው አካላት ጋር ለመምከር ዕቅድ እንዳላቸው ከፕሮጀክት ጽሕፈት ቤቱ ያገኘነው መረጃ ያመለክታል፡፡

የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ጤና ቢሮ በከተማዋ በሚገኙ ሦስት ክፍለ ከተሞች ሆስፒታል ለመሥራት አቅዶና መሬት ተረክቦ በ2007 ዓ.ም. አካባቢ የመሠረት ድንጋዮች ቢያስቀምጥም፣ የሆስፒታሎቹ ግንባታ አልተጀመረም፡፡

የቢሮው ኃላፊ አቶ ግርማ አሸናፊ እንደገለጹት፣ ሆስፒታሎቹ የሚገነቡት ከፍተኛ የሕዝብ ብዛት ባለባቸው ኮልፌ ቀራኒዮ፣ ንፋስ ስልክ ላፍቶና በቦሌ ክፍለ ከተሞች ነበር፡፡

በ2008 ዓ.ም. ግንባታቸው ይጀመራል ተብሎ በጀት የተያዘላቸው ሆስፒታሎች አሁን ድረስ ያልተጀመሩበት ምክንያት ከዲዛይን ጋር የተያያዘ ነው፡፡

ሊገነቡ የታቀዱት ሆስፒታሎች እጅግ ዘመናዊና ዓለም የደረሰበትን የሕክምና ማዕከላት ቴክኖሎጂ ያካተቱ እንዲሆኑ ስለተፈለገ፣ የዲዛይን ክለሳው አስፈልጓል፡፡ የአፈር ጥናቱ ለበርካታ ጊዜ መደረጉና ዲዛይኑ መከለሱ ጊዜ መውሰዳቸውን አቶ ግርማ ገልጸው፣ ይህ መሆኑ ግን ጥራት ያለው ሆስፒታል ለመገንባት ከማሰብ መሆኑን ተናግረዋል፡፡

በርካታ የመንግሥትም ሆነ የግል ግንባታዎች ከዲዛይን፣ ከመሬት፣ ከገንዘብና ከባለሙያ ጋር በተያያዙ ችግሮች ሲጓተቱ ቢስተዋልም፣ እንደታሰበው ተሳክቶላቸው ከመሠረት ድንጋይ አልፈውም ጥቅም ላይ የዋሉ ፕሮጀክቶች አሉ፡፡

ዶ/ር ነጋሶ እሳቸውና የቀድሞው የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ዋና ጸሐፊ ኮፊ አናን በአፍሪካ ኢኮኖሚክ ኮሚሽን ለሚገነባው አዲስ ሕንፃ ያስቀመጡት የመሠረት ድንጋይ፣ ግንባታው ዕውን ሆኖ ማየታቸው ደስታ እንደሚፈጥርባቸው ይናገራሉ፡፡ የኤርፖርቶች ድርጅትም እንዲሁ፡፡

በመጋቢት 2003 ዓ.ም. በሕይወት በሌሉት የአገሪቱ የቀድሞ ጠቅላይ ሚኒስትር መለስ ዜናዊ በቤንሻንጉል ጉሙዝ ክልል የተቀመጠው የታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ የመሠረት ድንጋይም፣ የመሠረት ድንጋዩ ከተቀመጠ በኋላ ጊዜ ሳይወስድ ወደ ግንባታ የተገባበት ነው፡፡