Advertisements
Mon. Sep 24th, 2018

ቅጥ አልባ ቅጣቶች በኢትዮጵያ ሕጎች

ከጥንት ጀምሮ እስከዛሬ ወንጀል የዚች ዓለም እውነት ነው፡፡ ቃኤል አቤል መግደሉ ከተሰማበት ይህን ጽሑፍ እርሶ እያነበቡእስካሉት ቅፅበት ድረስ ወንጀል በሰው ልጆች ላይ በሰው ልጅ በራሱ ይፈፀማል፡፡ ይህ ከሰው ልጆች ታሪክ ጋር መሳ የሆነታሪክ ያለው ወንጀል ወደፊትም ማቆሚያ የሚኖረው አይመስልም፡፡ የሰው ልጅ ማድረግ የቻለው  ወንጀል የሚቀንስበትንአማራጭ መዘየድ እንጂ ወንጀል አልባ ዓለም መፍጠር አይደለም፡፡ ምናልባትም ወንጀል የመቀነስ ሙከራውም ተሳክቶእንደሆነ እንጃ፡፡

ወጣም ወረደ ሁሉም ማህበረሰብ እንደ ማህበረሰቡ ታሪካዊና ማህበራዊ ዳራ ራሱን ከወንጀል ለመከላከል በዋናነት የዘየደውመላ ቅጣት ነው፡፡ የዚህ ጽሑፍ ማጠንጠኛም የወንጀል ቅጣት በኢትዮጵያ ሕግ ያለውን መልክ በመጠኑ ከጠቅላላ የቅጣትመርሆች አኳያ በመቃኘት በአሁኑ ሰዓት እርስ በእርሳቸው ተናባቢነት የሌላቸው በተመሳሳይ ጉዳይ የተለያየ ቅጣት የያዙ፣ለቀላል ወንጀል ከባድ ቅጣት ለከባድ ወንጀል ቀላል ቅጣት የደነገጉ  በግብታዊነት እዚህም እዚያም ቅጣትን እንደ ተራየመንገድ ጨቃ እያነሱ የሚለጥፉ ሕጎች ከወንጀል ጠቅላላ ዓላማና ግብ አኳያ በአጭሩ መፈተሸ ነው፡፡

የወንጀል ሕግ ዓላማ

የወንጀል ሕግ ዓላማ ማህበረሰቡን ከሚደርስበት ማህበራዊ፣ ፖለቲካዊ፣ ኢኮኖሚያዊ፤ አካላዊና ሞራላዊ ጥቃት መታደግሲሆን ይህንም የሚያድገው አስቀድሞ ወንጀል የሆኑ እና ያልሆኑ ጉዳዮችን በመለየት በተለይም ወንጀል የተባሉትን ጉዳዮችመፈፀም የሚያስከትለውን ቅጣት በመደንገግ ለጠቅላላው ማህበረሰብ እንዲህ ካደረክ እንዲህ ትሆናለህ የሚል ተገቢውንማስታወስ በማድረግ በማስጠንቀቅ  ይህን ማስጠንቀቂያ አልፎ ወንጀል የሚፈፅምን ሰው በሌሎች ሕጎችና  የወንጀልችሎት አመራሮች መሠረት እንዲቀጣም በማድረግ ነው፡፡

የቅጣት ዓላማ

ቅጣት ወንጀል በማህበረሰቡ ላይ የፈፀመውን ወንጀለኛ መበቀያ (Retribution) ነው ከሚሉት ጀምሮ የለም አንድ ሰውወዶ ወንጀል አይሰራም ወንጀል እንደማንኛውም በሽታ ህመም ነው ስለዚህ የቅጣት ዓላማ በወንጀል የታመመ ወንጀለኛንአክሞ አድኖ ጤነኛ አምራች ዜጋ አድርኖ ወደ ማህበረሰቡ መመለስ ነው እስከሚሉት ድረስ የቅጣት ዓላማ በርካታ ዘውጎችአሉት፡፡

  1. ጣት እንደ በቀል ማስፈጸሚያ (retribution)

የዚህ የቅጣት ዓላማ አራማጆች ወንጀለኛው ማህበረሰቡ ተው አታድር ያለውን ነገር ተላልፎ በማህበረሰቡ ጤና፣ ሞራል፣ኢኮኖሚ፣ ማህበራዊ ወይም ፖለቲካዊ ፋይዳ ላይ ጥቃት ስለፈጸመ ለዚህ ተገቢ ያልሆነ ድርጊቱ የጁን ማግኘት አለበትየሚል መነሻ ያላቸው ሲሆን መሠረቱም የሀሙራቢ አይን ያጠፋ አይኑ ይጥፋ መርሆ ነው፡፡ ይህም ለፈፀመው ወንጀልተመጣጣኝ የሆነ ምላሽ እንደመስጠት ያለ ነው፡፡ በመሆኑም ወነጀለኛው በማህበረሰቡ ላይ ለፈፀመው ወነጀል በበቀልስሜት እኛን ያደረገንን እሱም ይቅመሰው በሚል ፈፀመ የተባለውን ወነጀል ይመጥናል ያሉትን ቅጣት መጣል ሲሆንየሰረቀን እጁን  ያመነዘረን ብልቱን መቁረጥ የገደለን መግደል የሚል ምርህን አጥብቆ የሚከተል ነው፡፡ የዚህ ቅጣት ግብተቃዋሚዎች ቅጣት እንደዚህ ከሆነ ለሁሉም ወንጀሎች ተመሳሳይ አቻ ቅጣት ልናገኝላቸው አንችልም ለምሳሌ በሀገር ክደትየተወነጀለ ወነጀለኛ አቻ ቅጣት ምንድነው ሲሉ ይጠይቃሉ እንዲሁም እንዲህ  አይነቱ አካሄድ ዓለምን የአይነ ስውራንናየቆራጣዎች ያደርጋታል የሚል መከራከሪያ አላቸው፡፡ በዚህ በአሁኑ ዘመን በአንድ አንድ ሀገሮች ካልሆነ በስተቀር ይህአይነቱ አስተሳሰብ እንምብዛም አይገኝም፡፡

  1. ቅጣን እንደ ወንጀል መከላከያ (deterrence)

በሌላ በኩል ደግሞ የቅጣት ግብ ወደፊት ሌላ ወንጀል እንዳይፈፀም መከላከል እንጂ ወንጀለኛውን መበቀል ሊሆንአይገባውም የፈሰሰ ውሃ ስለማይታፈስ ወንጀለኛው ላደረገው ነገር የምንቀጣው  ላደረገው ነገር እንደ ቅጣት ሳይሆንወደፊት ቅጣት ፈርቶ ተመሳሳይ ወንጀል እንዳይፈፅሙ ለመከላከል ነው የሚሉ ወገኖች ያሉ ሲሆን እንደውም በአንድ ጉዳይአንድ የአሜሪካ ዳኛ አንድ በግ የሰረቀን ወንጀለኛ ከቀጡ በኋላ አሁን አንተን የቀጣንህ በግ ስለሰረክ አይደለም ይልቁንስበድጋሜ በግ እንዳይሰረቅ ነው በመሆኑም ራስህን ሌላው ከአንተ አይቶ በሀገሩ ላይ ወንጀል በድጋሚ እንዳይፈፅምእንደተሾመ ወታደር ልትቆጥር ትችላለህ ብለውት ነበር፡፡ በአጭሩ የዳኛው ንግግር መልዕክት የቅጣት ግብ መጨረሻተጨማሪ ወንጀል እንዳይፈፀም መከላከል ነው የሚል ነው፡፡ ይሁን እንጂ ወንጀለኛው ወንጀል እንዲፈፅም ያነሳሳውምክንያት ከቅጣት ፍርሃቱ ሊበልት  ስለሚችል እንዲሁም ሰዎች ወንጀል በሚፈፅሙበት ቅፅበት ቅጣት ትዝ ስለማይላቸውቅጣት ሁል ጊዜ ይህን ግቡን ላይመታ ይችላል የሚል መከራከሪያ ያቀርባሉ፡፡ ይዚህ ግብ ተቃዋሚዎች  በአነድ ወቅትበጥንታዊቷ ታይበር ከተማ የስርቆት ወንጀል የፈፀሙ ወነጀለኞች በህዝብ ፊት በአደባባይ የስቅላት ቅጣት በሚፈፀምባቸውጊዜ ቅጣቱ ሲፈፀም ለመመልከት በተሰበሰበው ህዝብ መሀላ አየተሽሎከለኩ ከህዝቡ ኪስ ገንዝብ ይስርቁ የነበሩ ሌቦችየተያዙነበትን የታሪክ አጋጣሚ በማውሳት ይህን የቅጣት ግብ አጥብቀው ይሞግታሉ፡፡ በተጨማሪም በየጊዜው እየጨመረየመጣውን ወንጀል የወንጀለኞችን ደጋጋሚነት በማውሳት ቅጣት የማስተማር ግቡን እንዳልተወጣ ያሳያል የሚልመከራከሪያ ያቀርባሉ፡፡

  1. ቅጣት እንደ ወንጀለኛውን ማግለያና መለያ (Incapacitation)

በዚህኛው ግብ ደግሞ ቅጣት ወንጀለኛውን ለተወሰነ ጊዜ ወይም ለዘላለሙ (በሞት ቅጣት) ወንጀል ከሚፈፀምበትማህበረሰብ በማግለል ወይም በመለየት በማህበረሰቡ ላይ ድጋሜ ወንጀል እንዳይፈፀም መከላከል ይቻላል የሚሉ ወገኖችያሉ ሲሆን ወንጀለኛው እስር ቤት በሚሆንበት ጊዜ ማህበረሰቡ ከወንጀል ይገላግላል እንደ ሞት ያሉ ቅጣቶችበሚጣልባቸው ወንጀሎች ደግሞ ወንጀለኛው በድጋሜ ወንጀል የመፈፀም እድል ስለሌለው ማህበረሰቡ ከወንጀለኛውድጋሚ ጥፋት መታደግ ይቻላል የሚል ነው፡፡ እንደ ሌሎቹ ቅጣት ሁሉ በዚህ የቅጣት ግብ ላይም ትችቶች ያሉ ሲሆን ከሞትቅጣት ውጭ ባሉ ቅጣቶች ላይ ወንጀለኛው እስር ቤትም ሆኖ  እንደ ስርቆት ፣ ግብረሰዶም፤ግድያና የአካል ጉዳትንየመሳሰሉ ወንጀሎችን መፈፀሙ አይቀርም ወይም ከእስር ሲፈታ ጠብቆ መልሶ ወንጀል ሊሰራ ይችላል እንደውም በእስርቤት ቆይታው ወንጀል ተምሮ እንዴት በተቃጀና በተደራጀ መልኩ እንደሚፈፅመው እንዴት የመያዝ እንድሉን እንደሚቀንስተምሮ ሊወጣ ስለሚችል ይህ የቅጣ ግብ ብዙ ርቀት አያስጉዝም  እንዲሁም የቅጣቱ ግብ እስረኛውን በማህበረሰቡ ላይይበልጥ በቀለኛ ስለሚያደርገው በወንጀል ተግባሩ የመግፋት ዝንባሌ ሊኖረው ይችላል የሚል ክርክር ያቀርባሉ፡፡

4.ቅጣት ወንጀለኛውን እንደ ማረሚያ (Rehabilitation)

የዚህ ቅጣት ግብ መሠረት አጥፊውን ከመረዳት የሚጀምር ሲሆን ወንጀለኛው ወንጀል ውስጥ የገባው ውስጣዊና ውጫዊ ምክንያቶች ወንጀል እንዲፈፅም ገፍተውት ስለሆነ እነዚህ ውጫዊና ውስጣዊ ምክንያቶች በማከም ወንጀለኛውን ከድጋሜ ጥፋት ማረም ይቻላል የሚል ነው፡፡ ወንጀለኛች ተወልደውም ይሁን ተሰርተው (criminal are born not made, criminal are made not born) ወንጀለኛ እንዲሆኑ ያደረገ ሳይኮሎጂካል፣ ባዮሎጂካል፤ ኢኮኖሚካል ወይም አካባቢያዊ አሊያም ማህበራዊ ምክንያት ስለሚኖር ወንጀለኛው ወንጀል ለመፈፀም ያነሳሳውን ምክንያት በመመርመር ምክንያቱ አክሞ በማዳን ወንጀለኛውን ጤነኛ አምራች ወንጀልን የሚጠየፍ ለማህበረሰቡ ርህራሄ የሚያሳይ አድርጎ መመለስ ስለሚቻል የቅጣት ግብ ይህ መሆን አለበት የሚል መደምደሚያ ያለው ነው፡፡

 

5.ቅጣትን እንደ ባለ ብዙ ግብ

የቅጣት ግብ ከፍ ሲል የተገለፁት ዓይነት ሆኖ  ቅጣትን በአንድ ግብ ብቻ ስቅዞ ከመያዝ ለግቦች ቅድሚያ በመስጠት እንደየወንጀሉ ዓይነት እንደ ወንጀለኛው እየታየ ግቦችን አፈራርቀን መጠቀም እንችላለን የሚል ክርክር ያለ ሲሆን በአሁን ሰዓትበአብዛኛው ቅጣት ግቡ ይህ ነው የሚል አንድ ምክንያት ከመስጠት ይልቅ ሁሉንም ግቦች በቅጣት አይነቶች እንደ ሁኔታውመጠቀም ይመከራል ይላሉ፡፡

የኢትዮጵያ የወንጀል ሕግም በመግቢያውም ሆነ በመውስጡ በቀረፃቸው የቅጣት አይነቶች የቅጣት ግብ አንድ ሳይሆን ብዙሆኖ ነገር ግን በዋናነት የቅጣት ግብ አጥፊውን ማረም ነው የሚል መነሻ ያለው ሲሆን እንደሁኔታው ከብቀላ ውጭ ያለውንየወንጀል ቅጣት ግብ እንደየሁኔታው ሲጠቀም ይስተዋላል፡፡

              በትክክል ካላደረከው ሽህ ግዜ ስታደርገው ትኖራለህ

ወንጀል የዚች ዓለም እውነት ሲሆን ይህ ወንጀል ከጊዜ ወደ ጊዜ በዓይነት በመጠን በአፈፃፀም ቴክኒክ እየረቀቀ እየጨመረመምጣቱ ደግሞ ሌላ የማንክደው እውነት ነው፡፡የሰው ልጅ ከጥንት እስከ አሁን ወንጀለኛ ያላቸውን በአሰቃቂ የስቅላት ሞትበዘግናኝ እስር ቤት አያያዝ፣ በከባድ ግርፊያና ማሰቃያ መንገዶች እስከ ሰብአዊ እስር ሲቀጣ ቢኖርም ንፁሀኖቹ የናዝሬቱእየሱስ አቴናውያኑን ሶቅራጠስን እና ጋሊሊዮን እስከመግደል የደረሰ እውነት ወንጀለኛው ወንጀለኛ ስለመሆኑ ወንጀሉ ራሱወንጀል ስለመሆኑ በርግጠኝነት አረጋግጠኛ ሆኖ ካለማወቅ ድንቁርናው ጀምሮ ወንጀል እንዴት እንደሚቀንስ ብሎምእንደሚጠፋ ትክክለኛው መንገድ ቸግሮት ለዘመናት ኖሯል፡፡

ከቀጣን አይቀር ቅጣት በትክክል ወንጀለኛውን በትክክል በለየ ወንጀል በድጋሜ እንዳይፈፅም የሚያደርግ ሌላውንማህበረሰብ ከዚህ የቅጣት አፈፃፀም ተምሮ ወንጀል ከመፈፀም የሚቆጠብ  ወንጀለኛው በማህበረሰቡ ላይ በድጋሜ በበቀልስሜት ሳይሆን በፀፀትና በይቅርታ ስሜት ወደ ማህበረሰቡ የሚመልስ ቅጣት እና የቅጣት አፈፃፀም ማቀድ ተገቢ ነው፡፡  ዙሮዙሮ ቅጥት ከግብር ከፋዩ ማህበረሰብ በሚሰበስብ ገንዘብ የሚፈፀም እንደመሆኑ ወጭ ቆጣቢ በተለይም የወንጀለኛውንማህበራዊ ተቋማት በትንሹም በትልቁም የማያፈርስ ሊሆን ይገባዋል ይህን ሁኔታ የአሜሪካን የፍትህ አታሸ የነበሩት ዋረንበገን በአንድ ወቅት ወንጀለኛን ከቀጣነው በኋላ ምንም ሳንለውጠው ወደ ማህበረሰቡ መመለስ ማለት አንድን ውጊያአሸንፈን ነገር ግን አጠቀላይ ጦርነቱን መሸነፍ ነው በማለት ሁኔታን  በሚገባ ገልፀውት ነበር፡፡

ቅጣት ሲፈፀም የተቀጭውን አስተሳሰብ የለወጠ ሌሎችን የሚስተማር ወንጀለኛው ለራሱም ሆን ለማህበረሰቡኢኮኖሚጣዊ ጠቀሜታ ያላቸውን ስራዎች እየሰራ እንዲቆይ የሚያደርግ የተቀጨውም ሆነ የተቀጭው ቤተሰብ ህይወትበሙሉ የማያፈርስ ማህበራዊ ኪሳራን(social cost) የሚቀንስ ሆኖ ቢፈፀም እጅግ ጥሩ ነው፡፡

ወንጀለኛውን ስናስረው ወንጀለኛው ለማሰር የምግብና የመኖሪያ ቤት ወጭ እንዲሁም አስተዳራዊ ወጭ አለብን ይህ ገንዘብከግብር ከፋዩ ማህበረሰብ በቀጥታ የተሰበሰበ ነው በአንድ መፀሀፍ ላይ ያገኘሁት መረጃ አሜሪካ ለጠቅላ የፍትህ ዘርፍከምትመድበው በጀት 1/3ኛ የሚሆነውን በጀት የምትበጅተው ለእስረኛ አስተዳደር ነው፡፡

እስረኛውን ስናስር ማህበራዊ ኪሳራዎች አሉት እስረኛ ከቀደሞ ስራው ማህበራዊ ግንኙነቱ ይነጠላል ምናልባት እንደኛ ባሉታዳጊ ሀገሮች በአብዛኛው የእስረኛው ጥገኛ የሆኑ ቤተሰቦች ስለሚኖሩ በወንጀለኛው መታሰር ሳቢያ ቤተሰብ ይበተናልበተበተነው ቤተሰብ ውስጥ ያሉ ልጆች በሚደርስባቸው የኢኮኖሚና የማህበራዊ ቀውስ ምክንያት አዲስ ወንጀለኛ ሆነውብቅ የማለት እድላቸው ሰፊ ነው በመሆኑም አንድ ወንጀል ፈፀመ ያልነውን ወንጀለኛ ለመቅጣት ተጨማሪ ወንጀሎችልንጋብዝ እንችላለን፡፡ ወንጀለኛውን ስናስረው ባስተሳሰብ ላይ ካልሰራን አንድ ወንጀለኛ ስንለው እርግጠኛ ወንጀለኛመሆኑን ሳናረጋግጥ ከቀጣነው ሁለት ወንጀለኛም ሆኖ ስንቀጣው የወንጀል አስከፊነት ተረድቶ ተለውጦ ማህበረሰቡንይቅርታ በሚያስጠይቅ ደረጃ ካልቀጣነው አንዲሁ አጉረን መልቅቀ ከሆነ በህብረተሰቡ ላይ የሚያሳድረው ጥላቻለተጨማሪ ወንጀል የሚገፋው ከመሆኑ በተጨማሪ በድጋሚ እሱን ተቀብሎ የመቀለብ ግዴታ ውስጥ ነው ይመከተንያወጣነውን ወጭ በብላሽ የሚያሰቀር  የመሆን እድሉ ሰፊ ነው፡፡ ባጭሩ ቅጣትን በትክክል ካልፈጸምነው በራሳችን ላይበርካታ ችግሮች እንጋብዛለን እንደ ማለት ነው፡፡

የዚህ ጽሑፍ ዓላማ የተሻለው የቅጣት አፈፃፀም ምንድነው እንዴት ይፈፀማል የሚለው ዝርዝር አይደለም በዚህ ጉዳይ ላይጸሐፊው በሌላ ጊዜ በድጋሚ የሚመለስበት ሆኖ አሁን ከፍ ሲል በተቀመጠው መንደርደሪያ ሀሳብ መነሻነት በአሁኑ ሰዓትቅጣት የሚደነግጉ ከወንጀል ሕጉ ውጭ ያሉ አዋጆችን በአጭሩ መመልከት ነው፡፡

ከባድ ቅጣትን አማራጭ ያደረጉ አዋጆች

ውድ አንባቢዎቼ ይህን የጽሑፉን ክፍል ስታነቡ ዶ/ር ሙሉጌታ መንግሥት ወንጀልና ኢኮኖሚክስ በሚል ርዕስ በዚሁ ድረገጽ የፃፈውን ጽሑፍ ብትመለከቱ ሀሳቡን በተሸለ ጥለቀት ለመረዳት ስልሚያግዝ ይህኑ እንድታደርጉ እመክራለሁ፡፡

ከፍ ሲል እንደተብራራው በየወንጀሎቹ ሥር ከፍ ያለ ቅጣት ስለተቆለለ ብቻ ወንጀልን መከላከል አይቻልም ይልቁንስየተጠና ከወንጀሎቹ ባህሪና ዓይነት አኳያ ወንጀሎቹን የሚመጥን ቅጣት መደንገግ ተገቢ ነው፡፡ ቅጣት የሚቆልሉ ሕጎችበየጊዜው ከመፈብረክ ይልቅ የወንጀለኛው በትክክል ለይቶ የማወቅ አውቆም ተይዞ ቅጣቱን የሚፈጽምበትን የመያዝ ምጣኔማሳደግ ተይዞም ከወንጀሉ ተምሮ አምራች ዜጋ በሚሆንበት መንገድ ቅጣቱን እንዲፈፅም የቅጣ አፈፃፀሙ መምራት እንጂ  ረዥም አመታትን እንዲሁ በስር ቤት እያጎሩ ማስወጣት በመንግስትና በህዝብ ላይ የሚያስከትለው ኪሳራ ከፍተኛ ነው፡፡

ለዚህ አባባሌ ዋቢ የሚሆኑኝ አዋጆች በመጥቀስ እንደሚከተለው ካነሳሁት ሀሳብ ጋር በመተዛመደ መልኩ ለማሣየትእሞክራለሁ፡፡ በወንጀል ሕጉ ቅጣት እንደየወንጀሉ ዓይነትና አፈፃፀም እንደፈፃሚው ማንነት እየታየ ዳኛው ጉዳዩን  አይቶነገሮች መርምሮ ተገቢውን ቅጣት መወሰን እንዲቻለው ለወንጀሎች የሚቀመጠው ቅጣት ከትንሽ እስከ ትልቅ ሲሆን ከቅርብጊዜ ወዲህ እየወጡ ያሉ አዋጆች ግን የዳኝነትን ፍቅድ ስልጣን በሚጋፋ ሁኔታ ለዛውም በወንጀል ሕጉ ከባድ ተብሎከተደነገጉት ወነጀሎች ላነሱ የወንጀል አይነቶች በአመዛዛኝ ሰው አእምሮ ልኬትም ከባድ ለማይባሉ ወንጀሎች ከፍተኛቅጣት ለዚያውም የቅጣት መነሻቸው 2 አመት ፣ 5 አመት፤ 7አመት ፤10 አመት በላይ የሆኑ ጣሪያቸው እስከ 25 አመትእና 15 አመት የሚደርሱ ትናንሽ ወንጀሎችን መደንገግ የተለመደ ሆኗል፡፡ ለምሳሌ በሙስና አዋጅ ቁጥር 881/2007 አንቀፅ 32 መሠረት በመንግስትና በህዝብ ላይ የተፈፀመ ከባድ አታላይነት የሚያስቀጣው ከ1-10 ዓመት ሲሆን በንብረትግዠ እና አስተዳደር አዋጅ ቁጥር 649/2001 አንቀጽ 75 መሠረት ደግሞ ተራና ትንሽ የሚባል ከመንግስት ንብረት ግዢጋር የተያያዘ የማጭበርበር ተግባር ውስጥ የተገኘ (መቶ ብር በሚሆን ግዥም ቢሆን) የሚቀጣው ከ10-15 ዓመትበሚደርስ ፅኑ እስራት ነው በዚህ ሁለት በወንጀል ሕጉ ደግሞ አታላይነት እንደነገሩ ከባድነት ከ5 ዓመት በማይበልጥ እስራትየሚያስቀጣ ሲሆን በጣም ከባድ ነው ከተባለ ከ1-15 አመት በሚደርስ እስር ያስቀጣል፡፡ በመሆኑም በሙስና ወንጀሎችእና በወንጀል ሕጉ መሠረት በሚሊዮን የሚቆጠር ሀበት የመዘበረ ወንጀለኛ ምናልባትም ከ10 አመት የማይበልጥ ቅጣትበማይቀጣበት ሁኔታ ከመንግስ ግዥ ጋር በተያያዘ መቶ ብር ያጭበረበረ ተራ ወንጀለኛ ግን ከ10 ዓመት በላይ ይቀጣል፡፡ምክንያቱም ሕጉ የመነሻ ቅጣቱ ከ10-15 ዓመት በማለት በግብታዊነት ደንግጎ ስለሚገኝ ነው፡፡ ይህ አዋጅ ሲወጣ ይህቅጣት የተቀመጠው ከሌሎች ወንጀሎች አኳያ ከባድነቱ ተመዝኖ በተለይም በሌላ ተመሳሳይ ጉዳይ የተቀመጡ ሕጎችተፈትሾ እንዳልሆነ የቅጣት አቀራረጹን በማየት መረዳት የሚቻል ሲሆን ይህ ሕግ የወጣው የመንግስት ግዥ እና አስተዳደርአዋጅን ማለቴ ነው የወጣው በ2001 ዓ.ም እንደመሆኑ በ1997 አመተምህረት በወጣው የወንጀል ሕግና በ2007 በወጣው የሙስና ወነጀሎች አዋጆች መከከል  መናበብ እንደሌለ ይልቁን ሁሉም በየፊናቸው የመሠላቸው ቅጣትእንደደነገጉ የሚያሳይ ነው፡፡

ቅጣት በግብታዊነት ለዛውም ከሌሎች ወንጀሎች ጋር ምናልባትም ከግድያ(ተራ ግደያ የሚያስቀጣው 5 አመት እስከ 25 አመት መሆኑን ልብ ይሏል) ምናልባት  ከሀገር ክደት(የሚያስቀጣው ከ15አመት በማይበልጥ እስራት መሆኑን ልብ ይሏልአንቀፅ 249/1) ወንጀሎች ጋር ሲነፃፀር አነስተኛ ወይም መካከለኛ የሚባሉ ወንጀሎች ከ10 ዓመት ጀምሮ የቅጣት ጣሪያእስከሆነው የ25 አመት ፅኑ እስራት(በነገራችን ላይ አንድ የእድሜ ልክ እስራት የተፈረደበት ሰው አሞክሮ የሚሰከለከልድርጊት ካልፈፀመ በስተቀር ከፍተኛው ቅጣቱ ከ25 አመት በታች ነው ) ድረስ ደንግገው መገኘታቸው ሕጎች በተቀናጀበታወቀ እና መአከላዊ በሆነ መንገድ ለሕግ አውጭው እንደማይቀርቡ ይልቁን በስራዬ ላይ ችግር አለ የሚለው ሴክተር መ/ቤት ሁሉ የራሱን ሕግ እያንጠለጠለ ወደ ፓርላማ እንደሚሮጥ የሚያሳዩ ናቸው ለዚህ አባባሌ በቂ አስረጂ እንዲሆነኝ ይህሁኔታ የሚታይባቸውን ጥቂት ሕጎች መጥቀስ እጅግ ተገቢ ነው፡፡

  1. ከመንግስት ግዢ ጋር በተያያዘ ማናቸውም ገንዘብ (100 ብርም ቢሆን) ለመቀበል ቃል የተገባለት ሰው ገንዘቡንባይቀበልም ከ10-20 ዓመት ጽኑ እስራት ይቀጣል የንብረት አስተዳደር አዋጅ 649/2001፡፡
  2. ከመንግስት ግዥ ጋር በተያያዙ ማንኛውም ግዥ ከ100 እስከ ሚሊዮን ብር ሌላ ሰው እንዲያጭበረብር ለማድረግ ሕግየጣሰ ከ10-15 ዓመት ጽኑ እስራት ይቀጣል፡፡ አዋጅ ቁጥር 649/2001
  3. በሀሰተኛ የወሳኝ ኩነት ምዝገባ ሰነድ የተጠቀመ ሰነዱን የተተቀመው በተራ ጉዳይም ሆነ ለከባድ የማታለል ጉዳይ ከ5-10 ዓመት በሚደርስ ፅኑ እስራት ይቀጣል፡፡ የወሳኝ ኩነት አዋጅ ቁጥር 760/2004፡፡ ነገር ግን በወንጀል ሕጉ አንቀፅ 379 መሠረት መንግስታዊ ሰነዶች መሰራት ከወሳኝ ኩነት የበለጠ ሀገራዊ ፋይዳና ጥቅም ያላቸውን ሰነዶች ሳይቀርየሰራ ሰው የሚቀጣው ከ15 ዓመት በማይበልጥ ፅኑ እስራት ሲሆን የፅኑ እስራት መነሻው 1 ዓመት በመሆኑ 15 አመት ደግሞ ጠሪያው እንጂ የሚቀጣው ባለመሆኑ ይህ ሰው 1 አመት ሁለት አመት እንደነገሩ ሁኔታ ይቀጣል ባለውበወሳኝ ኩነት አዋጅ ግን ወደ ውጭ ሀገር ለመሄድ ዓላማ ብቻ እድሜውን ከ15አመት ወደ 20 ዓመት አድርጎ ሀሰተኛየልደት ሰርተፍኬት አስርቶ ቢጠቀም  ወንጀለኛው በትንሹ 5 ዓመት ይቀጣል ማለት ነው፡፡ ይህም ከፍተኛየመንግስት ሰነድ ለከባድ ዓላማ ሲል ካጭበረበረ ወንጀለኛ የበለጠና የከበደ ቅጣት እንደሚጠብቀው ያሳያል ማለትነው፡፡ እንደውም የወንጀል ሕጉ በአንቀፅ 385/2 ላይ ሀሰተኛ የልደት ሰርተፍኬት መጠቀም የሚያስቀጣው ከሶስትወር በማንስ ቀላል እስራት ነው በብሎ መደንጉ በህጎቹ መካከል መናበብ የሌለ መሆኑን የሚጠቁም ነው፡፡
  4. የከተማን ቦታ 1 ካሬ ሜትርም ቢሆን ከህጋዊ ይዞታ ጋር አጥሮ መያዝ ከ7-15 ዓመት በሚደረስ ፅኑ እስራትያስቀጣል ከከተማቦታ ጋር በተያያዘ ሀሰተኛ መረጃ የሰጠ ሰው ደግሞ ከ5-12 ዓመት የሚቀጣ ሲሆን በሀሰት የከተማቦታን የፈቀደ ደግሞ ከ7-15 ዓመት በሚደርስ ፅኑ እስራት ይቀጣል፡፡

እነዚህ አዋጆች ጸሐፊው ለጽሑፉ ቶሎ ለንባብ መድረስ በጊዜው በእጁ ያገኛቸው አዋጆች እንጀ በስራ አጋጣሚውየተመለከታቸው በርካታ አዋጆች ተመሳሳይ ይዘት ያላቸው በብዛት መነሻ ቅጣትን ከፍ አድርገው ያስቀመጡ የቅጣትጣሪያዎችን ለመደንገግ የማያመነቱ በትንሽ እና በትልቁ ወንጀል መካከል ልዩነት ያላስቀመጡ ከሌሎች አዋጆች እናከወንጀል ሕጉ ጋር መናበብ የሌላቸው ሆነው አግኝቷቸዋል፡፡

በተለይም በሁሉም አዳዲስ  አዋጆች ላይ በሚባል መልኩ አንድ እጅግ የተለመደ አባባል ያለ ሲሆን ይሄውም ‹‹የዚህንአዋጅ በማንኛው መልኩ የጣሰ ›› በሚል አነጋገር ስር ከ 5-10 ዓመት ይቀጣል ተብሎ ይደነግጋል ለምሳሌ በንግድምዝገባ አዋጅ ቁጥር 686 አንቀፅ 1 ነጋዴ የቅር…

የዚህ ጽሑፍ ድምዳሜ አንዳንድ ወንጀሎች ተራ ናቸው በቀላሉ መታለፍ አለባቸው የሚል አይደለም ይሁን እንጂአዋጆቹ የሚደነግጉት ቅጣት መሠረት ግልፅነት የጎደለው ግብታዊነት የሚታይበት ከሌሎች ሕጎች ጋር ያልተገናዘበዳኞች እንደ ወንጀሉ አፈፃፀምና ወንጀለኛው ባህሪ አኳያ ፍቅድ ስልጣናቸው ተጠቅመው ተገቢው ቅጣት እንዳይጥሉአስቀድሞ መነሻ የቅጣት ጣሪያን ከፍ አድርጎ በማስቀመጥ የዳኞችን ነፃነት የገደበ የቅጣት ዓላማ ግቡን እንዳይመታእንቅፋት የመሆን እድል አለው፡፡ ከሌሎች የወንጀል ሕጉና ሌሎች ቅጣት የሚደነግጉ አዋጅ ጋር ሲነፃፀር አነስተኛለሚባል ወንጀል ከፍተኛ ቅጣት ከፍተኛ ለሚባል ወንጀል ዝቅተኛ ቅጣት እንዲጣል በር የከፈቱ ናቸው የሚል ነው፡፡ይህ ደግሞ  ትንሽ ወንጀል የፈፀመው አነስተኛ ወንጀል ሲጣልበት ከባድ ወንጀል የፈፀመው ትንሽን ቅጣት ሲጣለበትወንጀለኛ ሂሳብ መሰራት ወስጥ ይገባሉ ከታሰርኩ አይቀር ከባድ ወንጀል ሰርቼ ልታሰር በሚል ሃሳብ ውስጥ ለሌላላልፈለጉት ወንጀል መገፋፋት ያመጣል፡፡

ፅኑ እስራት እንደ ፅኑ ህመም

ሌላው አዋጆቹ በአብዛኛው የዕስራት ቅጣትቶች  ሲጥሉ  የጽኑ እስራት እስራት የሚመርጡ ሲሆን በወንጀል ሕጉ አንቀጽ  108 ላይ የፅኑ እስራት ቅጣት የሚጣለው ከባድ ወንጀል ባደረጉ በተለይም ለህብረተሰቡ አደገኛ በሆኑት ወንጀለኞች ላይብቻ እንደሆነ እነዚህ ሰዎችም የሚታሰሩት ለዚህ ተብሎ በተዘጋጀ የፅኑ እስራት ፍርደኞች እስር ቤት እንደሆነ ይደነግጋል፡፡ይሁን እንጂ እንደ አዋጆቻችን አካሄድ ትንሹም ትልቁንም ወንጀል በፅኑ እስራት ያስቀጣል የምንል ከሆነ ሁሉም ወንጀለኛአደገኛ ነው የሚል የተሳሳተ ድምዳሜ ላይ የሚያደርስ ሲሆን የፅኑ እሰራት እስረኛ በአንድ ዓይነት ቦታ አንድ ላይ እንዲታሰሩሕጉ የሚያዝ እንደመሆኑ 100 ብር ያጭበረበረውም ነፍስ የገደለውም በአንድ እስር ቤት እንዲታሰሩ መፍቀድስለሚያስከትል ትንሹ ወንጀለኛ ከትልቁ ወንጀል የወንጀል ቴክኒክ ተምሮ  ይበልጥ አደገኛ ሆኖ ወደ ማህበረሰቡ እንዲመለስመፍቀድ ሌላ ወንጀል እንዲፈፅምብን እድል መስጠት በመሆኑ ቅጣት በተጠና ከሌሎች የቅጣት አዋጆች ጋር በተናበበመልኩ ሊወጣ ስለሚገባው ሕግ አውጭው ይህን ጉዳይ ልብ ሊሉት ይገባል፡፡ በፅሁፉ መግቢያ የሚጣለው ቅጣትለሚፈፀምበት መንገድ፤ የምንቀጣው ሰው እውነተኛ ወነጀለኛ መሆኑን በተቻለ መጠን ማረጋገጥ፤የወንጀለኞችን የመያዝእድል መጨመር በሚል ለጸገለፁት ጉዳዮች ትኩረት ከመስጠት ጋር በሚገባ ሊኬድበት የሚገባ አንግብጋቢ ጉዳይ ነው፡፡

መደምደሚያ

ቅጣትን እንደ መንገድ ጭቃ እየተነሳ የሚለጠፍ ተራ ነገር ባለመሆኑ የቅጣት ዓላማ ማህበረሰቡን ከወንጀል መጠበቅእስከሆነ ድረስ በተበተነ መልኩ በየሴክተር መ/ቤቱ ሕግ እየረቀቀ ወደ ፓርላማ የሚሄድበት ስርዓት አብቅቶ በተማከለመልኩ የሕግ መወጣት መነሻ ከግለሰብም ይሁን ከድርጅት ከየትም ቦታ ይሁን የሕጎችን ተናባቢነት እና ተገቢነት በመመዘንአንድ ተቋም ውስጥ በሚገባ ተብላልተው ለፓርላማ መቅረብ ይገባዋል እንጂ ከየአቅጣጫው ወደ ፓርላማ የሚላኩ የሕግረቂቆች ውጤት የማይገባቡ እርስ በርስ የሚቀረኑ አዋጆችን መፈብረክ ነው፡፡ እስከዛሬ በተበታተነ መልኩ የወጡ አዋጆችምቢሆኑ በድጋሜ ተከልሰው እርስ በርስ የሚናበቡበት እና ይሚጣጣሙበት ስርአት በመጀት አለበት፡፡ ቅጣት እንዲሁከመቆለል ይልቅ በተደራጀ መልኩ ለየትኛው ወንጀልና ወንጀለኛ ምን ዓይነት ቅጣት ምን ዓይነት ግብ በሚል መነሻ ተገቢውቅጣት ለተገቢው ወንጀለኛ ሊሰጥ ይገባዋል ከዚህም ይበልጥ ቅጣት ከመቆለል ይልቅ የወንጀለኛ የመያዝ ምጣኔ ላይ ብኋላቅጣታቸው ፈፅመው ሲወጡም አምራች ለማህበረሰቡ ሀዘኔታ የሚሰማቸው አድርጎ ማውጣት ላይ ልናተኩር ይገባል፡፡

http://www.abyssinialaw.com/blog-posts/item/1732-2016-10-03-10-09-26

Advertisements

Leave a Reply

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

You may missed

%d bloggers like this: