Skip to content
Advertisements

የዘር- ብሔር አፓርታይድ ክፍል-5፤ ማን ነው ተጠያቂው? ሕዝብ የጨፈጨፈው ወይስ ያስጨፍጫፈው?

syuome
የአንድን ማህብረሰብ እኩልነት፥ ነፃነትና ተጠቃሚነት ለማረጋገጥ የሚፈፀም ማንኛውም ዓይነት ተግባር በራሱ ሆነ በዓላማው “ትክክል” ነው። በአንፃሩ፣ የሕዝብን መብትና ነፃነት ለመገደብ የሚደረግ ማንኛውም ዓይነት ተግባር “ስህተት” ነው። የሕወሃት መስራች ታጋዮች የትግራይን ሕዝብ መብትና ነፃነት ለማስከበር የትጥቅ ትግል መጀመራቸው ትክክል ነበር። በአንጻሩ የቀድሞው የአፄ ኃ/ስላሴ ዘውዳዊ አገዛዝ ሆነ የደርግ ወታደራዊ መንግስት ሕዝቡ ያነሳቸውን የእኩልነት፥ ነፃነትና ተጠቃሚነት ጥያቄዎች ተቀብለው ተገቢ ምላሽ ከመስጠት ይልቅ በተደጋጋሚ በኃይል ለማፈን መሞከራቸው ስህተት ነው። ስለዚህ፣ የአፄ ኃ/ስላሴ እና የደርግ መንግስት ኤርትራና በትግራይ የትጥቅ ትግል እንዲጀመር መነሻ ምክኒያት እንደመሆናቸው “ተጠያቂ” ናቸው።
aparthide 5

በዚህ መሰረት፣ እንደ ደርግ አምባገነናዊ የሆነ መንግስት የአማጺያኑን ጥቃትና ድጋፍ ለማስወገድ በሚወስደው የኃይል እርምጃ በንፁሃን ዜጎች ላይ የሚፈፅመው በደልና ጭፍጨፋ ከግዜ ወደ ግዜ እየጨመረ ሄዶ በመጨረሻ ለውድቀት ሲዳረግ፣ እንደ ሕወሃት ያሉ የሽምቅ ተዋጊዎቹ ደግሞ የመንግስት ስልጣን የመያዝ ፍላጎታቸው ይሳካል። ነገር ግን፣ ከውድቀት እና ስኬት በስተጀርባ ያለው ሃቅ በንፁሃን ዜጎች ላይ የተፈፀመው በደልና ጭፍጨፋ ነው። ለዚህ ተጠያቂው ማን ነው? አስቃቂ በደልና ጭፍጨፋ በመፈፀሙ ምክንያት ለውድቀት የተዳረገው አምባገነናዊ መንግስት ወይስ አስቃቂ በደልና ጭፍጨፋ በመፈፀሙ ምክንያት ለስኬት የበቃው የአማፂ ቡድን?

በእርግጥ የደርግ መንግስት ሲዋጋ የነበረው በስልጣን ላይ ለመቆየት ሲሆን አማፂኑ ደግሞ ደርግን የመገርሰስ ዓላማ ነበራቸው። ስለዚህ፣ በሁለቱ ወገኖች መካከል ሲካሄድ የነበረው ጦርነት በዋናነት የመንግስትን ስልጣን ለመቆጣጠር ነበር። ከዚህ አንፃር፣ “በንፁሃን ዜጎች ላይ አሰቃቂ በደልና ጭፍጨፋ በመፈፀሙ ምክንያት ከሁሉም በፊት ተጎኚው ከስልጣን የተወገደው መንግስት፣ ተጠቃሚ ደግሞ የታገለለትን ስልጣን በእጁ ያስገባው አማፂ ነው” ሊባል ይችላል። ነገር ግን፣ ከውድቀትና ስኬት ባሻገር፣ በንፁሃን ላይ ለተፈፀመው በደልና ጭፍጨፋ ተጠያቂው ማን እንደሆነ በግልፅ ተለይቶ መታወቅ አለበት። ለዚህ ደግሞ የሁለቱንም ወገኖች እንቅስቃሴ ከጦርነት በፊት፣ በጦርነት ወቅት እና ከጦርነት በኋላ በሚል ከፋፍሎ ማየት ያስፈልጋል።

1፡ ከጦርነት በፊት፡ መነሻ ምክኒያት
በክፍል አንድ በዝርዝር ለመግለፅ እንደ ተሞከረው፣ ፖለቲካዊ ስርዓቱ የአንድን ማህብረሰብ እኩልነት፥ ነፃነትና ፍትሃዊ ተጠቃሚነት የማያረጋገጥ ከሆነ፣ የሀገሪቱ መንግስት ስራና አሰራሩን በማሻሻል ለማህብረሰቡ ጥያቄ ተገቢ ምላሽ መስጠት ከተሳነው፣ የአመፅና ተቃውሞ መቀስቀሱ የማይቀር ነው። የፖለቲካ ልሂቃን ደግሞ ማህብረሰቡ ዘንድ ያለውን የለውጥ ፍላጎት ወደ “አብዮት” (revolution) ለመቀየር እና የትግል ስልቱን ከአመፅና ተቃውሞ ወደ ትጥቅ ትግል ለማሸጋገር የብሔርተኝነት ስሜት ማስረጽ እና በራስ-የመወሰን መብትን እንደ ግብ ማስቀመጥ የግድ ነው።

የአንድን ማህብረሰብ እኩልነት፥ ነፃነትና ተጠቃሚነት ለማረጋገጥ የሚፈፀም ማንኛውም ዓይነት ተግባር በራሱ ሆነ በዓላማው “ትክክል” ነው። በአንፃሩ፣ የሕዝብን መብትና ነፃነት ለመገደብ የሚደረግ ማንኛውም ዓይነት ተግባር “ስህተት” ነው። የሕወሃት መስራች ታጋዮች የትግራይን ሕዝብ መብትና ነፃነት ለማስከበር የትጥቅ ትግል መጀመራቸው ትክክል ነበር። በአንጻሩ የቀድሞው የአፄ ኃ/ስላሴ ዘውዳዊ አገዛዝ ሆነ የደርግ ወታደራዊ መንግስት ሕዝቡ ያነሳቸውን የእኩልነት፥ ነፃነትና ተጠቃሚነት ጥያቄዎች ተቀብለው ተገቢ ምላሽ ከመስጠት ይልቅ በተደጋጋሚ በኃይል ለማፈን መሞከራቸው ስህተት ነው። ስለዚህ፣ የአፄ ኃ/ስላሴ እና የደርግ መንግስት ኤርትራና በትግራይ የትጥቅ ትግል እንዲጀመር መነሻ ምክኒያት እንደመሆናቸው “ተጠያቂ” ናቸው።

2፡ በጦርነት ወቅት፡ እኩል ተጠያቂነት 
በጦርነት ወቅት የተፈፀሙ ተግባርን ከጦርነት በፊትና በኋላ (በሰላማዊ ሕይወት) እንደሚፈፀሙ ተግባራት በቀላሉ “ትክክል” ወይም “ስህተት” ብሎ መፈረጅ አይቻልም። ምክንያቱም፣ በጦርነት ውስጥ የሚፈፀሙ ተግባራት ምርጫና አማራጭ በሌለበት አስገዳጅ ሁኔታ ውስጥ የሚፈፀሙ ናቸው። “Immanual Kant” የሞራልና ሕግ መርሆችን በሚተነትንበት “THE SCIENCE OF RIGHT” በተሰኘው መፅሃፉ በአስገዳጅ ሁኔታ (Necessity) ውስጥ የሚፈፀም ተግባርን ከሞራልና ሕግ አግባብ መፈረጅ የማይቻልበትን አጣብቂኝ መርህ እንዲህ ሲል ይገልፀዋል፡- “Necessity has no law. And yet there cannot be a necessity that could make what is wrong lawful.” በዚህ መሰረት፣ የሕልውና አደጋ የተጋረጠበት ሰው ራሱን ለማዳን በሚወስደው የኃይል እርምጃ (an act of violent self-preservation) ተጠያቂ ሊሆን እንደማይችል ይገልፃል፡-

“There can, in fact, be no criminal law assigning the penalty of death to a man who, when shipwrecked and struggling in extreme danger for his life, and in order to save it, may thrust another from a plank on which he had saved himself. For the punishment threatened by the law could not possibly have greater power than the fear of the loss of life in the case in question. Such a penal law would thus fail altogether to exercise its intended effect; for the threat of an evil which is still uncertain- such as death by a judicial sentence could not overcome the fear of an evil which is certain, as drowning is in such circumstances.”  THE SCIENCE OF RIGHT by Immanual Kant, tran. by W. Hastie, Part-1, Page 6-7.

ከላይ እንደተገለፀው፣ በኢትዮጲያ በደርግ እና በትግራይና ኤርትራ ነፃ-አውጪ አማፂያን፣ እንዲሁም በደቡብ አፍሪካ በእንግሊዞችና በነጭ ሰፋሪዎች መካከል በተካሄደው ውጊያ አንዱ በሌላው ላይ የፈፀመውን ተግባር “አግባብነት” መታየት ያለበት በአስገዳጅ ሁኔታ መርህ ነው። በሁለቱም ሀገራት የሚንቀሳቀሱት አማፂያን ከሽምቅ ውጊያ በስተቀር እነሱን ለመደምሰስ የተሰማራውን ከፍተኛ ቁጥር ያለው ጦር ሰራዊት በመደበኛ የጦርነት ስልት መቋቋም አይችሉም። በዚህ መሰረት፣ እ.አ.አ. ከ1899 – 1901 ዓ.ም በደቡብ አፍሪካ ነጮች ታጋዮችና በእንግሊዞች ወታደሮች፣ እንዲሁም ከ1979 – 1981 ዓ.ም በደርግ ወታደሮችና በሕወሓት ታጋዮች መካከል ሲካሄድ በነበረው ጦርነት የተፈፀመውን አሰቃቂ በደልና ጭፍጨፋ “ትክክል” ወይም “ስህተት” ብሎ መፈረጅ አይቻልም።

ስለዚህ፣ በደቡብ አፍሪካና በኢትዮጲያ የሚገኙ አማፂያን እያንዳንዳቸው 22000 የእንግሊዝና የደርግ ወታደሮችን የገደሉት ምርጫና አማራጭ በሌለበት አስገዳጅ ሁኔታ ውስጥ ሆነው ነው። ነገር ግን፣ ምንም ያህል አስገዳጅ ቢሆን 22ሺህ ወታደሮችን በሦስት አመት ውስጥ መግደል “ትክክል” ሊሆን አይችልም። ምክንያቱም፣ የተገደሉት ወታደሮች እንደ ማንኛውም ሰው ከመሆናቸው በተጨማሪ፣ 22ሺህ ወታደሮች በዚህ አጭር ግዜ ውስጥ መግደላቸው በደርግና በእንግሊዝ ጦር ሰራዊት ላይ የሕልውና አደጋ ፈጥሯል። ይህ ደግሞ በተራው በንፁሃን ዜጎች ላይ አሰቃቂ በደልና ጭፍጨፋ እንዲፈፅሙ ምክንያት ሆኗል። ነገር ግን፣ ምንም ያህል አስገዳጅ ቢሆን፣ በትግራይ ሕዝብና በደቡብ አፍሪካ ነጮች ላይ የተፈፀመው በደልና ጭፍጨፋ “ተቀባይነት” ሊኖረው አይችልም።

በአጠቃላይ፣ አሰቃቂ በደልና ጭፍጨፋ ከተፈፀመባቸው ንፁሃን ዜጎች በስተቀር በጦርነቱ ተሳታፊ የሆኑት ሁለቱም ወገኖች እኩል ተጠያቂ ናቸው።  ምክንያቱም፣ የደርግና እንግሊዝ ጦር አዛዦች በአጭር ግዜ ውስጥ 22ሺህ ወታደሮች ባይገደሉባቸው ኖሮ በንፁሃን ዜጎች ላይ አሰቃቂ በደልና ጭፍጨፋ እንዲፈፅሙ የሚደርጋቸው አስገዳጅ ሁኔታ አይፈጠርም ነበር። በመሆኑም፣ የደርግና የእንግሊዝ ወታደሮች ምንም ያህል በአስገዳጅ ሁኔታ ውስጥ ቢሆኑ በንፁሃን ዜጎች ላይ ለፈፀሙት አሰቃቂ በደልና ጭፍጨፋ ተጠያቂ ናቸው። በተመሣሣይ፣ የሕውሓት እና የደቡብ አፍሪካ ሽምቅ ተዋጊዎች ምንም ያህል በአስገዳጅ ሁኔታ ውስጥ ቢሆኑ በነፁሃን ዜጎች ላይ በደልና ጭፍጨፋ እንዲፈፀም ምክንያት በመሆናቸው በዚያው ልክ ተጠያቂ ናቸው።

በክፍል ሦስት ጦርነቱ በተፋፋመበት፣ የብሔርተኝነትና ጠላትነት ስሜት ከፍተኛ ደረጃ ላይ በደረሰበት ወቅት፣ የአማፂያኑ መሪዎችና ልሂቃን መጠየቅ ያለባቸው መሰረታዊ ጥያቄ እዚህ’ጋ እናንሳ፤ “በእኛ ላይ እየደረሰ ያለውን በደልና ጭፍጨፋ በሌሎች ላይ እያደረስን ይሆን?”

በክፍል ሁለት በዝርዝር እንደተጠቀሰው፣ የእንግሊዝ ጦር በደቡብ አፍሪካ “መሬቱን በእሳት መለብለብ” Scorched-earth” በሚል ተዋጊዎቹ በሚንቀሳቀሱባቸው አከባቢዎች የነበሩትን መኖሪያ ቤቶች በእሳት በማውደም፣ ሕፃናት፣ እናቶችና አዛውንቶችን በማጎሪያ ካምፕ ውስጥ አስገብቶ በርሃብና በበሽታ ያለቁበት ለምድነው? የሽምቅ ተዋጊዎቹ በሦስት አመት ውስጥ ከ22ሺህ በላይ የእንግሊዝ ወታደሮችን በመግደል የሰራዊቱ ሕልውና አደጋ እንዲወድቅ ስላደረጉ። በተመሳሳይ፣ የደርግ መንግስት “ዓሳውን ለማጥፋት ባህሩን ማድረቅ” በሚል በዋናነት የሕውሃት ሽምቅ ተዋጊዎች በሚንቀሳቀሱበት እንደ ሃውዜን ባለ ቦታ ላይ የአየር ድብደባ በመፈፀም በአንድ ቀን 1800 ንፁሃን ዜጎችን የጨፈጨፈው ለምንድነው? የኤርትራና የትግራይ አማፂ ቡድኖች በሶስት አመታት ውስጥ ከ22ሺህ በላይ የደርግ ወታደሮችን በመግደል የሰራዊቱ ሕልውና አደጋ እንዲወድቅ ስላደረጉ።

ስለዚህ፣ የትጥቅ ትግል መሪዎች ጦርነቱ በተፋፋመበት ወቅት “በእኛ ላይ እየደረሰ ያለውን በደልና ጭፍጨፋ በሌሎች ላይ እያደረስን ይሆን?” የሚለውን ጥያቄ በማንሳት ከራሳቸውና ከትግል ጓዶቻቸው ጋር በግልፅ ቢወያዩበት ኖሮ፤ አንደኛ፡- ከራሳቸው አልፎ በጠላታቸው ላይ እየፈጠሩት ያለው አስገዳጅ ሁኔታ በመመዘንና የጠላት ኃይል ምርጫና አማራጭ በሌለበት የሚወስደውን እርምጃና የሚያስከትለውን ጉዳት በመገመት፣ በማህብረሰቡ ላይ የደረሰውን በደልና ጭፍጨፋ ማስቀረት ወይም ጉዳቱን መቀነስ ይችሉ ነበር።

ሁለተኛ፡- በሽምቅ ውጊያ ሕዝብን እንደ ባህር ተጠቅመው እንደ ዓሣ በውስጡ እየተንቀሳቀሱ በአምባገነናዊ ወይም ወራሪ ጦር ሰራዊት ላይ ጥቃት መፈፀም በማህብረሰቡ ላይ አሰቃቂ በደልና ጭፍጨፋ እንዲፈፀም ጥሪ ማቅረብ ነው። በአጠቃላይ፣ በደቡብ አፍሪካ ነጭ ሰፋሪዎች እና በትግራይ ሕዝብ ላይ ለተፈፀመው አሰቃቂ በደልና ጭፍጨፋ የደርግና እንግሊዝ ሰራዊት በድርጊት ፈፃሚነት፣ የሕውሃትና የደቡብ አፍሪካ ሽምቅ ተዋጊዎች ደግሞ በምክንያትነት እኩል ተጠያቂ ናቸው።

3፡ ከጦርነት በኋላ፡ መንታ መንገድ
አንደኛ፡- 1ከላይ በተራ ቁጥር 1 ላይ እንደተጠቀሰው፣ የብሔርተኝነት ስሜት የትጥቅ ትግል ለማስጀመር ሲባል በማህብረሰቡ ውስጥ እንዲሰርፅ የተደረገ መሆኑን ከተገነዘበ የመንግስት ስልጣን ከተቆጣጠረ በኋላ በክፍል ሦስት ላይ በዝርዝር እንደተጠቀሰው አክራሪ ብሔርተኝነትን ከማህብረሰቡ ስነ-ልቦና ውስጥ በማስወገድ በእኩልነት፣ ነፃነትና የሕግ-የበላይነት ላይ የተመሰረተ ፖለቲካዊ ማህብረሰብ ለመፍጠር ይንቀሳቀሳል። ሁለተኛ፡- ከላይ በተራ ቁጥር 2 ላይ እንደተጠቀሰው፣ በጦርነት ወቅት አማፂ ቡድኑ በሚወክለው ማህብረሰብ ላይ ለተፈፀመው በደልና ጭፍጨፋ ምክንያት በመሆኑ ከቀድሞ ስርዓት እኩል ተጠያቂ መሆኑን ተገንዝቦ በጦርነቱ ወቅት የተፈጠረውን የጠላትነት ስሜት ለማስወገድ ጥረት ያደርጋል።

አማፂ ቡድኑ ከጦርነቱ በኋላ ከላይ የተጠቀሱትን ሁለት ዋና ዋና ተግባራት በአግባቡ ከፈጸመ የሁሉም ዜጎች መብትና ነፃነት የተከበረበት ዴሞክራሲያዊ ስርዓት መገንባት ይችላል። በተቃራኒው፣ የተጠቀሱትን ተግባራት ተገንዝቦ በአግባቡ መፈፀም ከተሳነው ግን፤ አንደኛ፡- ለትጥቅ ትግል ማስጀመሪያነት በማህብረሰቡ ውስጥ እንዲሰርፅ የተደረገው የብሔርተኝነት ስሜት ከጦርነት በኋላ ወደ አክራሪ ወገንተኝነትና የተበዳይነት ስሜት ያድጋል፣ ሁለተኛ፡- በጦርነት ወቅት የተፈጠረው የጠላትነት ስሜት ከጦርነት በኋላ ወደ ፍርሃትና አለመተማመን ይቀየራል። አንድ በፍርሃትና አለመተማመን ላይ የተመሰረተ የፖለቲካ ስርዓት እንደ ቀድሞ ስርዓት ጨቋኝ ይሆናል። በጨቋኝነቱ ላይ የአንድን ብሔር/ዘር መብትና ተጠቃሚነት በማረጋገጥ ላይ የተመሰረተ ከሆነ ደግሞ የዘር/ብሔር አፓርታይድ ይባላል።

የደቡብ አፍሪካ ነጭ ሰፋሪዎች አማፂያን በ1948 ዓ፣ም ከእንግሊዝ ቅኝ-አገዛዝ ነፃ በወጡ ማግስት ከላይ ከተጠቀሱት መንታ-መንገዶች የትኛውን እንደተከተሉ ይታወቃል። ሕወሃት መራሽ ኢህአዴግ ደርግን ከስልጣን ካወረደ በኋላ በየትኛው መንገድ ተጉዞ ዛሬ ላይ እንደደረስን በቀጣዩ ክፍል በዝርዝር እንመለከታለን።

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: