በኢትዮጵያ “ የብሔር አፓርታይድ ” እና በደ.አፍሪካ “የዘር አፓርታይድ ” ንፅፅር ክፍል-6

በዚህ ጽሁፍ ላይ ” የትግራይ ሕዝብ” በሚል የሚቀርበው ሃሳብ በዋናነት ” የትግራይ ተወላጅ የሆኑ የትግል መሪዎችንና ልሂቃንን የፖለቲካ አመለካከት፣ ዓላማና ስልት የሚመለከት እንጂ የብዙሃኑንን የትግራይ ህዝብ ሃሳብና አመለካከት አይወክልም   — ስዩም ተሾመ —

syuome1በአጠቃላይ፣ የአንድን ሕዝብ በራስ-የመወሰን መብት ለማረጋገጥ የሚወሰድ እርምጃ መልሶ የሌሎችን መብትና ነፃነት የሚገድብ ከሆነ “ስህተት” ነው።  በዚህ መሰረት፣ በደቡብ አፍሪካ የነጭ ሰፋሪዎች በራስ የመወሰን መብትን ለማረጋገጥ ሲባል በዘር-ልዩነት ላይ የተመሰረተ የአፓርታይድ ስርዓት መዘርጋት፣ በዚህም አማካኝነት ጥቁሮችን በመከፋፈልና የፖለቲካ እንቅስቃሴያቸውን መገደብ ፍፁም ስህተት ነው። በተመሣሣይ፣ የትግራይ ሕዝብን በራስ-የመወሰን መብት ለማረጋገጥ ሲባል በብሔር-ልዩነት ላይ የተመሰረተ የአፓርታይድ ስርዓት፣ በዚህም አማካኝነት የኢትዮጲያ ሕዝብን በብሔር መከፋፈልና የፖለቲካ እንቅስቃሴያቸውን መገደብ ፍፁም ስህተት ነው።

1: የአፓርታይድ ስርዓት አመሰራረት
“የዘር/ብሔር አፓርታይድ” በሚል ርዕስ ባቀረብናቸው አምስት ተከታታይ ፅሁፎች፣ የትግል መሪዎችና ልሂቃን ትግሉም ለማስጀመር በማህብረሰቡ ውስጥ ያሰረፁትን የብሔርተኝነት ስሜት እና በጦርነት ወቅት የተፈጠረውን የጠላትነት ስሜት ከማህብረሰቡ ስነ-ልቦና ውስጥ ማስወገድ እንዳለባቸው በተደጋጋሚ ተጠቅሷል። ለዚህ ደግሞ የትጥቅ ትግል መሪዎችና ልሂቃን ጦርነቱ በተፋፋመበት ወቅት “በእኛ ላይ እየደረሰ ያለውን በደልና ጭፍጨፋ በሌሎች ላይ እያደረስን ይሆን?” የሚለውን ጥያቄ በማንሳት ከራሳቸውና ከትግል ጓዶቻቸው ጋር በግልፅ በመወያየት የጋራ ግንዛቤ መፍጠር አለባቸው።

የደቡብ አፍሪካ ነጭ ሰፋሪዎች አማፂያን ከእንግሊዝ ጋር የሚያደርጉት ጦርነት በተፋፋመበት ወቅት የትግል መሪዎቹ/ልሂቃን ይህን ጥያቄ ባለመጠየቃቸው በእንግሊዝ ወታደሮች ላይ እያደረሱት ያለው ያልተጠበቀ ጥቃትና ሽንፈት በሚታገሉለት ማህብረሰብ ላይ የሚስከትለውን ጉዳት እንዳይገነዘቡ አድርጓቸዋል። በተመሳሳይ፣ በራስ-የመወሰን መብትን ተስፋ በመስጠትና የብሔርተኝነት ስሜትን በማቀጣጠል የትጥቅ ትግል የጀመረው ሕውሃት ከከፍተኛ አመራሮች እስከ ተርታ ታጋዮች ድረስ የተለየ ሃሳብና አመለካከትን ማንሳት እንደ ጥፋት ይቆጠር እንደነበር የቀድሞ ድርጅቱ አመራርና መስራች አረጋዊ በርሄ ይገልፃል፡-

“Utilizing ethnic nationalism as the core method of mobilization with its anticipated achievement of self-determination the TPLF began to establish ‘movement hegemony’ in the rural areas of Tigrai. …In the name of ‘democratic centralism’ and with no less harsh measures of dealing with its rival forces, internal dissent in the TPLF was suppressed, for it was considered counter-revolutionary activity that could ruin the whole organization.” A Political History of the Tigray People’s Liberation Front (1975-1991): Revolt, Ideology and Mobilisation in Ethiopia, Amsterdam 2008, Page 151 – 152

ከላይ በተጠቀሰው መሰረት፣ በጦርነት ወቅት በመሪዎችና ልሂቃን ዘንድ የተለየ ሃሳብና አመለካከት የማስተናገድ ድርጅታዊ ባህልና አሰራር ከሌላቸው ከትግል በኋላ፤ አንደኛ፡- በትግል ወቅት በማህብረሰቡ ውስጥ የሰረፀው የብሔርተኝነት ስሜት ወደ ጭፍን ወገንተኝነትና የተበዳይነት ስሜት ይቀየራል፣ ሁለተኛ፡- በጦርነት ወቅት የተፈጠረው የጠላትነት ስሜት ወደ ፍርሃትና አለመተማመን ይቀየራል። ይህ ሲሆን ከትግል በኋላ የሚመሰረተው መንግስታዊ ስርዓት ምን እንደሚመስል ስለ መንግስት መዋቅርና ባህሪ ትንታኔ በመስጠት ግንባር ቀደም የሆነው ፈረንሳዊው ምሁር “Montesquieu” እንዲህ ይገልፀዋል፡-

“In a republic the principle of action is virtue, which, psychologically equates with love of equality; and in a tyranny, the principle of action is fear. …This natural love of equality includes love of others as well as love of self, and egoism, loving one’s self at the expense of others, is an unnatural and perverted condition. …The Sovereign must, therefore, treat all its members alike… If it leaves the general for the particular, and treats one man better than another, it ceases to be Sovereign”

The Social Contract and Discourses

ከላይ እንደተጠቀሰው፣ በፍርሃት የሚመራ የፖለቲካ ስርዓት እንደ ቀድሞው ስርዓት “ጨቋኝ” ይሆናል። በጨቋኝነቱ ላይ የአንድን ብሔር/ዘር መብትና ተጠቃሚነት የማረጋገጥ ዓላማ ካለው ደግሞ “አፓርታይድ”(Apartheid) ይባላል። ከዚህ ቀጥሎ በደቡብ አፍሪካ በነበረው “የዘር አፓርታይድ” እና በኢትዮጲያ ባለው “የብሔር አፓርታይድ” መካከል ከዓላማና ስልት አንፃር ያላቸውን ተመሳሳይነት በዝርዝር እንመለከታለን።

2: የአፓርታይድ ስርዓት ዓላማ
2.1: በደቡብ አፍሪካ
የደቡብ አፍሪካ ነባር ነጭ ሰፋሪዎች በራስ-የመወሰን መብታቸውን የማጣት አደጋ የተጋረጠባቸው የሌላ ዘር (ሀገር) ተወላጅ በሆኑ አዲስ ነጭ ሰፋሪዎች አማካኝነት ነው። ይህ ከእንግሊዞች ጋር ወደ ጦርነት እንዲያመሩ አድርጓቸዋል። በጦርነቱ ወቅት በነባር ነጭ ሰፋሪዎች ላይ እጅግ አሰቃቂ በደልና ጭፍጨፋ ተፈፅመባቸው። ስለዚህ፣ እ.አ.አ. በ1948 እንግሊዝ ደቡብ አፍሪካን ለቅቃ ስትወጣ በዘር-ልዩነት ላይ የተመሰረተ የአፓርታይድ ስርዓት ዘረጋ። የስርዓቱ መሰረታዊ ዓላማዎች፤ 1ኛ፡- የነጮችን በራስ-የመወሰን መብት በማረጋገጥ ፖለቲካዊ መብታቸው እንደ ቀድሞ በሌላ ዘር (ሀገር) ተወላጆች የመዋጥ አደጋን ማስቀረት፣ እና 2ኛ፡- በእንግሊዞች የተፈፀመው አሰቃቂ በደልና ጭፍጨፋ ዳግም ተመልሶ እንዳይመጣ ማድረግ ናቸው።

2.2: በኢትዮጲያ
የትግራይን ሕዝብ በቀዳማዊ ወያነ እና በሕወሃት ዘመን በራስ-የመወሰን መብቱን ለማረጋገጥ ባደረገው የትጥቅ ትግል “በአብዛኛው” ከሌላ ብሔር በተወጣጣ የጦር ሰራዊት ለማዳፈን ጥረት ተደርጓል። በዚህም፣ የአፄ ኃ/ስላሴ መንግስት የቀዳማይ ወያኔ እንቅስቃሴን ለመደምሰስ በወሰደው የኃይል እርምጃ፣ እንዲሁም የደርግ መንግስት ከሕወሃት ጋር ባደረገው 17 ዓመት የፈጀ ጦርነት በጣም ብዙ ሺህ የትግራይ ተወላጆች ለሞትና የአካል ጉዳት ተዳርገዋል። ስለዚህ፣ የደርግ መንግስት ከተገረሰሰ በኋላ በሕወሃት ጠንሳሽነት የተመሰረተው የኢህአዴግ መንግስት በብሄር-ልዩነት ላይ የተመሰረተ የአፓርታይድ ስርዓት ዘረጋ። የስርዓቱ መሰረታዊ ዓላማ፤ 1ኛ፡- የትግራይ ሕዝብን በራስ-የመወሰን መብት በማረጋገጥ ፖለቲካዊ መብታቸው እንደ ቀድሞ በሌላ ብሔር ተወላጆች እንዳይጨፈለቅ ማድረግ፣ እና 2ኛ፡- በቀድሞ ስርዓት የተፈፀመው በደልና ጭፍጨፋ ዳግም ተመልሶ እንዳይመጣ ማድረግ ናቸው።

3. የአፓርታይድ አተገባበር ስልት
3.1 በደቡብ አፍሪካ
ብዙውን ግዜ በደቡብ አፍሪካ ስለነበረው የአፓርታይድ ስርዓት ሲነሳ በቅድሚያ ወደ አዕምሯችን የሚመጣው በዘርና ቀለም የሚለያይ ስርዓት መሆኑ ነው፡፡ በእርግጥ ስርዓቱ የሀገሪቱን ዜጎች “ነጭ፥ ጥቁር፥ “ከለርድ” (colored) እና ህንዳዊያን” በማለት ለአራት ይከፍላቸዋል። ነገር ግን፣ በዘር-ልዩነት ላይ ተመስርቶ መከፋፈል በነጭ ሰፋሪዎች ላይ የተጋረጠውን በሌላ ዘር ተወላጆች የመወጥ አደጋን አያስቀረውም።

የደቡብ አፍሪካ ነጮች በሌላ ዘር ተወላጆች የመዋጥ አደጋን ማስቀረትና በራስ-የመወሰን መብታቸውን ማስከበር የሚችሉት በሀገሪቱ አብላጫ (majority) የሆኑትን ጥቁሮች በመከፋፈል እና የፖለቲካ ተሳትፏቸውን በመገደብ ብቻ ነው። ለዚህ ደግሞ፣ በዘርና ቀለም ላይ የተመሠረተ መከፋፈል በተጨማሪ፣ የደቡብ አፍሪካ ጥቁሮችን በአከባቢ መከፋፈል ያስፈልጋል። ስለዚህ፣ የአፓርታይድ ስርዓት የደቡብ አፍሪካ ጥቁሮችን በአስር የተለያዩ ክልሎች ለመከፋፈል “The Promotion of Bantu Self-Government Act of 1959” የተባለውን አዋጅ አወጣ። የዚህ አዋጅ መሰረታዊ ዓላማና አተገባበር የታሪክ ደህረ-ገፅ እንደሚከተለው ይገልፀዋል፡-

“The Promotion of Bantu Self-Government Act of 1959 created 10 Bantu homelands known as Bantustans. Separating black South Africans from each other enabled the government to claim there was no black majority, and reduced the possibility that blacks would unify into one nationalist organization. Every black South African was designated as a citizen as one of the Bantustans, a system that supposedly gave them full political rights, but effectively removed them from the nation’s political body.”

ከላይ እንደተገለፀው፣ የአፓርታይድ ስርዓት ጥቁሮች የሚኖሩባቸውን ግዜቶች ለአስር የተከፋፈለበት መሰረታዊ ምክንያት በእያንዳንዱ ክልል ጥቁሮች ራሳቸውን በራሳቸው እንዲያስተዳድሩ ሳይሆን በሀገሪቱ ውስጥ ያላቸውን አብላጫ ድምፅ ለማስቀረትና የተቀናጀ ፖለቲካዊ እንቅስቃሴ እንዳያደርጉ ነው። በዚህ መሰረት፣ እያንዳንዱ ክልል ራሱን-በራሱ የማስተዳደር ስልጣን ይኖረዋል። በተለያዩ ክልሎች የሚኖሩ ጥቁሮች ግን በሀገሪቱ ፖለቲካዊ ጉዳዮች ላይ በጋራ ተደራጅተው እንዳይንቀሳቀሱ “በሌላ ክልል ውስጥ ጣልቃ መግባት ነው” በሚል ሰበብ ተከልክሏል። ስለዚህ፣ የደቡብ አፍሪካ አፓርታይድ ጥቁሮች በሀገሪቱ ውስጥ ያላቸውን አብላጫ ድምፅ በማሳጣት የነጮችን በራስ-የመወሰን መብትን ለማረጋገጥ የተዘረጋ ስርዓት ነው።

በአጠቃላይ፣ በደቡብ አፍሪካ የነበረውን አፓርታይድ ስርዓትን ከዘር-ልዩነት አንፃር ብቻ ማየት በብዙሃኑ ጥቁሮች ላይ የተፈፀመውን አስተዳደራዊ በደልና ጭቆና በግልፅ አያሳይም። የአፓርታይድን ስረዓት ለማስወገድ ከፍተኛ ትግል የተካሄደው በጥቁሮችና በነጮች መካከል ነበር። ምክንያቱም ከዘር መድልዎ በተጨማሪ፣ ከላይ የተጠቀሰው አስተዳደራዊ በደልና ጭቆና ከዘረኝነት የባሰ ጨቋኝና ጎጂ ስለነበረ ነው።

በደቡብ አፍሪካ በዘር-ልዩነት ላይ የተመሰረተው የአፓርታይድ ስርዓት እንደ ቀድሞው በሌላ ዘር (ሀገር) ተወላጆች የመዋጥ አደጋን በማስቀረት የነጮችን በራስ-የመወሰን መብት ለማስከበር ጥቁሮችን በመከፋፈልና የጋራ የፖለቲካ እንቅስቃሴያቸውን በመገደብ ተግባራዊ መደረጉን ተመልክተናል። ከዚህ በተጨማሪ፣ “በእንግሊዞች የተፈፀመው አሰቃቂ በደልና ጭፍጨፋ ዳግም ተመልሶ እንዳይመጣ ለማድረግ ደግሞ የአፓርታይድ ስርዓት ጠንካራ የሆነ ወታደራዊ አቅም ገንብቶ እንደነበር ይታወቃል። በዚህ ረገድ ስርዓቱ የኒኩለር ቦምብ ለመስራት ተቃርቦ የነበረ መሆኑ የሚጠቀስ ነው።

3.2 በኢትዮጲያ
ሕወሃት መራሹ የኢህአዴግ መንግስት የመሰረተው በብሔር ልዩነት ላይ የተመሰረተ መንግስታዊ ስርዓት የተመሰረተባቸውን ሁለት መሰረታዊ ዓላማዎች ለማሳካት ተመሳሳይ የአተገባበር ስልቶች ነበሩት። አንደኛ፣ “የትግራይ ሕዝብን በራስ-የመወሰን መብት በማረጋገጥ ፖለቲካዊ መብታቸው እንደ ቀድሞ በሌላ ብሔር ተወላጆች እንዳይጨፈለቅ ማድረግ” የሚለውን ዓላማ ለማሳካት ሀገሪቱን በዘጠኝ ብሔራዊ ክልሎች ከፋፍሏታል።

በእርግጥ “እያንዳንዱ ክልል ራሱን በራሱ የማስተዳደር መብት አለው” ተብሏል። ነገር ግን፣ ከዓመታዊ በጀት ምንጭና አመዳደብ፣ የተፈጥሮ ሃብት አጠቃቀም እና ሌሎች አስተዳደራዊ ጉዳዮችን አንፃር ሲታይ ክልሎች የፌዴራሉ መንግስት ጥገኞች ናቸው። ከዚህ በተጨማሪ፣ እንደ ደቡብ አፍሪካ ጥቁሮች ከጠቅላላው የኢትዮጲያ ሕዝብ 60% የሚሸፍኑት የአማራና ኦሮሞ ብሔር ተወላጆች በሀገሪቱ ፖለቲካ ውስጥ የነበራቸውን አብላጫ ድምፅ እንዲያጡ፤ በሀገራዊ ጉዳዪች ላይ የጋራ አቋም እንዳይኖራቸው እና የተደራጀ እንቅስቃሴ እንዳያደርጉ ተደርገዋል። በዚህም የፖለቲካ ልሂቃን በብሔር ላይ የተመሰረተ ፖለቲካ ስለሚያራምዱና የጋራ የሆነ ሀገራዊ አጀንዳ ስለማይኖራቸው የትግራይ ሕዝብን በራስ-የመወሰን መብት ማረጋገጥ ይቻላል። የክልሉ ተወላጆች ፖለቲካዊ መብት እንደ ቀድሞ በሌላ ብሔር ተወላጆች የመጨፍለቅ አደጋ የለበትም።

እንደ የደቡብ አፍሪካ አፓርታይድ ስርዓት “The Promotion of Bantu Self-Government Act of 1959” የተሰኘው አዋጅ፣ በኢትዮጲያ የተለያዩ ብሔር ተወላጆችን የጋራ ፖለቲካዊ እንቅስቃሴ ለመገደብ የወጣው አዋጅ ¨A PROCLAMATION ON ANTI-TERRORISM PROCLAMATION NO. 652/2009” በመባል ይታወቃል። የፀረ-ሽብርተኝነት አዋጁ የተቃዋሚ ፓርቲ አመራሮችን፣ ጋዜጠኞችን፣ የመብት ተከራካሪዎችን፣ እንዲሁም በተራ የተቃውሞና አመፅ እንቅስቃሴ የተሰማሩ ወጣቶችን ሳይቀር ለማሰርና ለማሰቃየት ያገለግላል። በዚህ አዋጅ ከተከሰሱ ከአሸባሪዎች ይልቅ የፖለቲከኞችና ጋዜጠኞች ቁጥር እጅግ ብዙ እጥፍ የበለጠበት ምክንያት የጸረ-ሽብር ሕጉ ለምን ዓላማ እየዋለ እንደሆነ በግልፅ ያሳያል።

በመጨረሻም፣ “በቀድሞ ስርዓት የተፈፀመው በደልና ጭፍጨፋ ዳግም ተመልሶ እንዳይመጣ ማድረግ” የሚለውን ሁለተኛውን ዓላማ ለማሳካት ደግሞ የሀገሪቱን የመከላከያ ሰራዊት፣ ፖሊስ፣ ደህንነትና ሌሎች ተያያዥ መስሪያ ቤቶች ላይ በኃላፊነት የሚመሩት በዋናነት የክልሉ ተወላጆች ናቸው። ለዚህ ዓላማ የሚውል ጠንካራ የዕዝ-ሰንሰለት፣ የፋይናንስ አቅምና የመረጃ አቅርቦት ስርዓት ተዘርግቷል።

በአጠቃላይ፣ የአንድን ሕዝብ በራስ-የመወሰን መብት ለማረጋገጥ የሚወሰድ እርምጃ መልሶ የሌሎችን መብትና ነፃነት የሚገድብ ከሆነ “ስህተት” ነው።  በዚህ መሰረት፣ በደቡብ አፍሪካ የነጭ ሰፋሪዎች በራስ የመወሰን መብትን ለማረጋገጥ ሲባል በዘር-ልዩነት ላይ የተመሰረተ የአፓርታይድ ስርዓት መዘርጋት፣ በዚህም አማካኝነት ጥቁሮችን በመከፋፈልና የፖለቲካ እንቅስቃሴያቸውን መገደብ ፍፁም ስህተት ነው። በተመሣሣይ፣ የትግራይ ሕዝብን በራስ-የመወሰን መብት ለማረጋገጥ ሲባል በብሔር-ልዩነት ላይ የተመሰረተ የአፓርታይድ ስርዓት፣ በዚህም አማካኝነት የኢትዮጲያ ሕዝብን በብሔር መከፋፈልና የፖለቲካ እንቅስቃሴያቸውን መገደብ ፍፁም ስህተት ነው።

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s